Foto: Thomas Kinto via Unsplash.

REPOST In het kader van de Dag van de Arbeid op 1 mei. Mannen krijgen over het algemeen beter betaald dan vrouwen. Vrouwen maken minder kans op promotie. Werken vaker in deeltijd. Doen vaker onbetaald werk: denk aan mantelzorg, zorg voor het huishouden, zorg voor de kinderen. Dat er nog iets is om voor te vechten, is duidelijk. Maar gaat menstruatieverlof – of hormoonverlof  – daarbij helpen?

Betaald verlof als je letterlijk ongesteld bent – ofwel ziek vanwege je menstruatie. Dat klinkt aanlokkelijk als je elke maand gebukt gaat onder heftige krampen en/of hevig bloedverlies. Maar is menstruatieverlof wel zo’n snel spoor naar de top? Het discussievuurtje wordt geregeld opnieuw aangewakkerd.

Nu bijvoorbeeld door sommige afdelingen van de Dolle Mina-beweging die tijdens de Dag van de Arbeid op 1 mei de straat op gaan om (onder meer) aandacht te vragen voor hormoonverlof. Op het Museumplein in Amsterdam is dan een demonstratie voor eerlijk en pijnvrij werken voor vrouwen. Want: vrouwen kijgen nog steeds minder betaald dan mannen voor dezelfde baan (klopt). Verrichten nog steeds de meeste zorgtaken naast hun betaalde baan (klopt). En krijgen nog steeds geen menstruatie-/hormoonverlof? Klopt ook, maar dat heeft een reden. 

In Spanje is het beter? 

In de menstruatieverlofdiscussie wordt vaak naar het buitenland gewezen. Bijvoorbeeld naar Spanje, dat februari 2023 instemde met het voorstel medisch menstruatieverlof voor vrouwen wettelijk te verankeren. Het hervormingspakket van de Spaanse regering geeft vrouwen met ernstige menstruatieklachten recht op drie tot vijf dagen verlof. Daarmee is Spanje het eerste Europese land geworden dat menstruatieverlof introduceert. Het pakket omvat trouwens meer regelingen die een gezonde menstruatie moeten bevorderen. Scholen worden bijvoorbeeld verplicht om tampons en maandverband te verstrekken aan leerlingen. In Schotland is het eveneens verplicht om gratis menstruatieproducten in openbare gebouwen te verstrekken.

Je hebt wel een doktersbriefje nodig  

Addertje onder het gras: de verlofregeling geldt alleen voor vrouwen die ernstig last hebben van hun menstruatie, zo benadrukte de Spaanse staatssecretaris Ángela Rodríguez tegen onder meer nieuwssite El Periódico. Je hebt dus wel een doktersverklaring nodig. Maar dit is toch goed nieuws voor Spaanse vrouwen die bijvoorbeeld endometriose hebben, omdat het ziekteverlofstelsel in Spanje radicaal anders is dan in Nederland. De vraag is natuurlijk wel wat zo’n verlofregeling Nederlande mensen met menstruatieproblemen zou opleveren. In Nederland kun je je immers gewoon ziek melden – zonder dat je je reden van je ziekmelding hoeft te melden – en is doorbetaling bij ziekte beter geborgd dan in veel andere landen.

Lees ook: Menstruatieproblemen bespreken op je werk – wat houd je tegen? 

Spanje is niet het eerste land dat menstruatieverlof formaliseert. Eerder speelde India zichzelf in de kijker met een wetsvoorstel dat vrouwen recht moet geven op twee dagen betaald menstruatieverlof per maand. Initiatiefnemer van de zogenaamde Menstruation Benefit Bill was politicus Ninong Ering die zitting heeft in het Indiase Lagerhuis (Lok Sabha). De wet zou ook betere voorzieningen voor werkende menstruerende vrouwen moeten regelen. Van de driehonderd soortgelijke ‘private bills’ die sinds 1970 door lagerhuisleden zijn ingediend, is er niet een gerealiseerd, meldde de economische nieuwszender ZeeBusiness.com. Wel is inmiddels een handjevol Indiase bedrijven overgegaan op de mogelijkheid van betaald menstruatieverlof, waaronder Culture Machine.

Toeval of niet? In landen waar over menstruatieverlof wordt gediscussieerd dan wel gedebatteerd, of waar zo’n verlofregeling is ingevoerd, is het met de positie van vrouwen niet al te best gesteld. Het aandeel werkende vrouwen in India is met nog geen 26 procent het laagst van alle landen in de wereld. En in Italië, waar begin 2017 een wetsvoorstel werd ingediend dat vrouwen recht zou moeten geven op drie dagen betaald verlof per maand, werken verhoudingsgewijs de minste vrouwen van alle Europese landen: 61 procent (het Europese gemiddelde is 72 procent). Het wetsvoorstel werd trouwens bedacht door vier vrouwelijke parlementsleden van de centrumlinkse Democratische Partij.

De menstruatieverlofdiscussie is allesbehalve nieuw

Menstruatieverlof is allesbehalve nieuw. Japan beet al in 1947 het spits af nadat de vakbonden reeds rond 1920 waren begonnen met lobbyen. In Japan hebben vrouwen nu recht op twaalf dagen menstruatieverlof per jaar. Indonesië volgde een jaar later. In 2003 werd de wet die vrouwen recht geeft op twee dagen verlof per maand herzien. Sindsdien zijn werkgevers niet langer verplicht door te betalen bij menstruatieverlof. Bovendien worden vrouwen die voor verlof in aanmerking willen komen, soms  aan lichamelijk onderzoek onderworpen. Op Wereld Vrouwendag 2015 werd daar nog actie tegen gevoerd, volgens Jakarta Globe. In Zuid-Korea hebben menstrueerders recht op een dag verlof per maand. Thailand, Taiwan en Cambodja kennen soortgelijke regelingen en in Zambia staat menstruatieverlof bekend als Moederdag ofwel Mother’s Day.

Lees ook: Gender en gezondheid – de rode draad

Menstruatieverlof hoeft niet per se door de overheid te worden geregeld. In de Verenigde Staten voerde sportgigant Nike in 2007 menstruatieverlof in en in 2016 volgde het Britse Coexist als eerste bedrijf in het Verenigd Koninkrijk met een regeling die vrouwen recht geeft op betaald verlof tijdens hun menstruatie. Coexist’s directeur Bex Baxter meent dat de productiviteit juist omhoog gaat door rekening te houden met de natuurlijke cyclus van vrouwen, ‘omdat vrouwen direct na hun menstruatie drie keer zo productief zijn,’ zo legt ze uit in The Guardian.

‘We kennen toch ook zorgverlof, kraamverlof en papadagen?’

Voorstander is ook de Britse gynaecologieprofessor Gedis Grudzinskas die in 2014 een lans brak voor menstrueel verlof in heel Europa. Zijn standpunt: ‘Vrouwen voelen zich vaak verschrikkelijk tijdens hun menstruatie, daar lijden hun prestaties automatisch onder.’ Grudzinskas was ervan overtuigd dat menstruatieverlof juist gunstig zou uitpakken op de werkvloer: ‘Vrouwen zullen zich niet alleen gelukkiger, maar ook comfortabeler voelen. Met als resultaat meer werklust.’ En de mannen? ‘Die moeten het maar begrijpen.’

In Nederland werd in 2020 een petitie gestart om in politiek Den Haag aandacht te vragen voor het onderwerp en zo te bereiken dat menstruatieverlof in Nederland bij wet wordt geregeld.‘We kennen toch ook zorgverlof, kraamverlof, adoptieverlof en papadagen. Dus waarom geen menstruatieverlof?’ De petitie werd door iets meer dan 2.300 mensen ondertekend. Voor behandeling in de Tweede Kamer zijn 40.000 handtekeningen nodig. Het tijdschrift Flair hield in 2023 een pleidooi. En nu wordt het idee dus omarmd door de nieuwe generatie Dolle Mina’s.

‘Dit idee is zo schadelijk voor vrouwen dat alleen een man dit kan bedenken’

Niet iedereen is echter over menstruatieverlof te spreken. De Britse columnist Virginia Blackburn vond het bijvoorbeeld een stap terug op de weg naar gelijkheid tussen mannen en vrouwen. ‘Een bedrijf als Coexist bedoelt het vast goed, maar wat ze doen is vrouwen behandelen alsof het delicate bloemetjes zijn die extra zorg, thee en sympathie nodig hebben tijdens die tijd van de maand,’ schrijft ze in de Express. Menstruatieverlof is volgens Blackburn ‘een moderne versie van vrouwen iedere maand ergens afzonderen zodat ze de mannen niet kunnen besmetten met hun onreinheid’.

Ook journalist Catherine Ostler veegde in de Daily Mail  de vloer aan met het plan: ‘Dit idee is zo schadelijk voor vrouwen dat alleen een man dit kan bedenken.’ Op het eerste gezicht misschien sympathiek en vrouwvriendelijk, maar het tegendeel is waar volgens Ostler. ‘Het lijkt me geen snel spoor naar de top. En als de theorie waar is dat vrouwen die veel met elkaar omgaan dezelfde cyclus krijgen, dan staat straks het halve kantoor leeg. En dan hebben we het nog niet eens over de schaamte die je bekruipt als je elke maand tegen je baas moet vertellen dat er weer hetzelfde aan de hand is.’

‘Gaan we straks ook prostaatverlof invoeren?’ 

Period! Magazine-oprichter Paula Kragten reageerde in de media ook niet bijster enthousiast. ‘Als je je te beroerd voelt om te werken of naar school te gaan, dan kun je dat wel verlof noemen, maar dan ben je natuurlijk gewoon ziek. Door het verlof te noemen bind je er een mooie rode strik omheen. Daar schieten we niks mee op. Het is logischer om in te zetten op gedegen onderzoek naar vrouwspecifieke gezondheidsproblemen en naar methoden om deze klachten te verlichten, anders dan met hormoontherapie.’ Daarbij: ‘Gaan we straks ook prostaatverlof invoeren? Voor je het weet zit dat glazen plafond weer op aanrechtniveau.’

Daarbij: ‘Wat doen we met vrouwen in de overgang, met opvliegers, nachtzweten en ander lichamelijk en psychisch ongemak? Hoeveel krampen moet je eigenlijk hebben om vrij te krijgen? Kun je je verlof ook verzilveren voorafgaand aan de menstruatie, omdat je bijvoorbeeld last hebt van PMS? Of erger: van PMDD? En, last but not least, wie controleert of je daadwerkelijk ongesteld bent en/of klachten hebt? Als je de economische positie van vrouwen achteruit wilt helpen, moet je hormoonverlof invoeren.’

Maatwerk afspraken in plaats van overkoepelend beleid 

Bij het Britse Coexist is aangeven dat je pijn hebt voldoende om thuis te mogen blijven, maar dit is niet overal het geval. In de Anhui provincie in China, waar de regeling in 2016 is ingevoerd, moeten vrouwen een doktersbriefje overhandigen. Net als in Spanje. In Indonesië heb je zoals gezegd wel recht op verlof, maar zijn werkgevers niet verplicht om door te betalen. Het laatste woord is hier nog niet over gezegd. Of misschien ook wel. Door steeds meer cao-partijen in Nederland is inmiddels bedacht dat rekening gehouden met de impact van menstruatie en overgang op het werk superslim is, maar dat de behoeften zo individueel en divers zijn dat maatwerkafspraken het winnen van overkoepelend beleid. Samen met een betere bespreekbaarheid. Period!

Foto: Thomas Kinto via Unsplash.

Period! is een onafhankelijk, online magazine over menstruatiecultuur. De informatie op Period! vervangt geen medisch consult. Raadpleeg bij medische klachten altijd een arts. In redactionele artikelen kom je soms affiliatielinks tegen. Gesponsorde samenwerkingen vind je in de categorie Spotlight. Heb je vragen? Kijk dan even op onze contactpagina.

Meer lezen:
Groen menstrueren
Blauw bloed
Menstruatieles van de fabrikant? 
En toen ging het mis