Mocht je ooit in gebarentaal over je menstruatie willen praten, let dan op. Het juiste gebaar kan per regio verschillen.

Met de gebalde vuist twee keer zachtjes tegen je wang tikken, dat is in de Verenigde Staten het gebaar dat hoort bij menstruatie. Met je rechterhand of linkerhand, dat maakt niet uit. De kans dat iemand je begrijpt is redelijk groot: American Sign Language is de vierde taal in de VS. Maar of dat ook voor iemand in een ander Engelstalig land geldt? Dat is helemaal de vraag. De Britse en Amerikaanse Gebarentaal zijn namelijk twee totaal verschillende talen, doordat ze een andere ontstaansgeschiedenis hebben. In Engeland houd je daarom je rechterhand voor je buik, schuin naar beneden gericht.

16.000 gebaren

Het aantal gebarentalen wereldwijd wordt volgens de World Federation of Deaf geschat op 300, daarvan zijn er 144 geïnventariseerd. Dat er zoveel variaties zijn, komt omdat gebarentalen vaak binnen een dovengemeenschap ontstaan. Daardoor zie je ook per land verschillen. Neem België: het elektronische woordenboek van de Vlaamse Gebarentaal levert voor Vlaanderen, Limburg en Oost-Vlaanderen bijvoorbeeld compleet verschillende gebaren voor menstruatie op.

De Nederlandse Gebarentaal is oorspronkelijk ontstaan rondom vijf verschillende doveninstituten. Dus ook hier heb je te maken met regionale verschillen. Eind vorige eeuw is een deel van het lexicon gestandaardiseerd. In het online gebarenwoordenboek van Het Nederlands Gebarencentrum zijn nu ruim 16.000 gebaren te vinden; het standaardgebaar én de regionale varianten. Het standaardgebaar voor menstruatie in Nederland: houd de vlakke hand voor het gezicht met de pink ter hoogte van de kin en maak een cirkelvormige beweging, tegen de klok in. Zie de illustratie.

In Nederland hebben naar schatting 3.000 mensen gebarentaal als moedertaal en gebruiken 20.000 dove en slechthorende mensen deze als ondersteuning. Nog een bijzonder feitje: tot 1980 was onderwijs in gebarentaal verboden omdat men de voorkeur gaf aan liplezen.

Om bij stil te staan

Over je menstruatiegezondheid communiceren is voor mensen zonder beperking al een uitdaging. Ga er maar aan staan als je doof of slechthorend bent. In de UK is onderzoek gedaan naar de drempels die mensen ervaren als ze menstruatieproblemen willen uitleggen met behulp van British Sign Language (BSL) of basiskennis willen opdoen. Volgens de onderzoekers is dit het eerste onderzoek ooit. Misschien niet helemaal een-op-een naar de Nederlandse situatie te vertalen, juist vanwege de verschillen in soorten gebarentaal. Maar misschien wel een onderzoek dat inzichten oplevert of uitnodigt vervolgonderzoek te doen. Lees het onderzoeksverslag hier.

Werelddovendag

Op 23 september is het de Internationale Dag van de Gebarentalen. De laatste zaterdag van september – in 2026 dus op 26 september – is het traditiegetrouw Werelddovendag in Nederland en België. De rest van de wereld houdt World Deaf Day op de laatste zondag van september.

Illustratie: met dank aan het  Nederlands Gebarencentrum.

Lees ook:
Ook dat nog: ongesteld met een lichamelijke bepeperking
Ook dat nog: ongesteld met een verstandelijke beperking  
Met andere woorden
Geen gespreksonderwerp
Zeg heb jij ’t al?

Period! is een onafhankelijk, online magazine over menstruatiecultuur. De informatie op Period! vervangt geen medisch consult. Raadpleeg bij medische klachten altijd een arts. In redactionele artikelen kom je soms affiliatielinks tegen. Gesponsorde samenwerkingen vind je in de categorie Spotlight. Heb je vragen? Kijk dan even op onze contactpagina.