Goeie lezersvraag: kun je bloed doneren als je ongesteld bent? In principe wel natuurlijk, is het kortste antwoord op deze vraag. Menstruatie is geen ziekte. Daar staat tegenover dat behoorlijk wat vrouwen last hebben van hevig menstrueel bloedverlies (HMB). Dat zorgt vaak ongemerkt voor ijzertekort. Is het dan wel handig om te doneren, ook al is het voor een goed doel?

We stellen de lezersvraag daarom een beetje bij (kun je ook bloed doneren als je hevig menstrueert) en leggen deze voor aan de experts van bloed- en plasmabank Sanquin. Toeval bestaat niet, want daar wordt toevallig actief onderzoek gedaan naar precies deze kwestie. Duidelijk is namelijk al dat menstruatie, in combinatie met bloeddonatie, kan leiden tot een snellere daling van de ijzervoorraad (ferritine) en hemoglobine (Hb). En dat vrouwelijke donoren tussen de 18 en 45 jaar een hoger risico hebben op ijzertekort.

Minder vaak doneren?  

Gezondheidswetenschapper Su Someh, junior researcher Donor Health bij Sanquin, onderzoekt daarom of het wenselijk is om rekening te houden met data over de menstruatiecyclus van vrouwelijke donoren, bijvoorbeeld door ze minder vaak te laten doneren bij hevige menstruaties. En ook: hoe je het gesprek over menstruatie het beste kunt aangaan. ‘Daarvoor is tijdens de intake namelijk maar beperkt de tijd.’

‘Ik doe dit onderzoek samen met mijn collega Yara Dixon die eerder vanuit het Erasmus MC een symptomenchecker voor HMB ontwikkelde,’ benadrukt Su. ‘Dat is geen diagnostische tool, maar geeft aan de hand van zes eenvoudige vragen wel inzicht in het risico op HMB. Normaal gesproken wordt daarvoor de Pictorial Blood Assessment Chart (PBAC) ingezet, maar dan moeten mensen tijdens hun menstruatie dagelijks een scorekaart bijhouden. Ik heb gekeken welke twee van de zes vragen van de symptomenchecker de beste én snelste voorspellers voor HMB zijn. De resultaten uit Nederland zijn nu bekend. De volgende stap is dat we dit onderzoek internationaal uitbreiden.’

Onderzoek onder 30.000 donoren

Voor haar onderzoek nodigde Su Someh 30.000 bloed- en plasmadonoren tussen de 18 en 50 jaar uit die benaderd mochten worden voor onderzoek. Su: ‘De bereidheid om mee te werken was opvallend groot. Al viel een deel van de respondenten na het invullen van de eerste vragenlijst af omdat zij geen menstruaties meer hadden. Bijvoorbeeld omdat zij hormonale anticonceptie gebruiken.’ Ook het percentage respondenten dat vervolgens de tweede vragenlijst invulde bleek hoog. ‘De onderzoeksresultaten moeten nog gepubliceerd worden, maar duidelijk is al wel dat HMB veel voorkomt. Bij bijna 20 procent van de respondenten.’

Lees ook: Superinteressante boeken over … bloed 

Goed om te benoemen in dit verhaal is dat je ijzervoorraad, ook als menstruerende donor, goed in de gaten gehouden wordt. ‘Tijdens de eerste keuringsafspraak – nadat je je als donor hebt aangemeld – meten we je ferritine-gehalte. Deze meting wordt geregeld herhaald met bloed uit de donatie. Is je ferritine-gehalte te laag, dan wordt je volgende donatie uitgesteld en/of word je minder vaak opgeroepen. Zo wordt je ijzervoorraad, en daarmee ook je Hb, zo goed mogelijk op peil gehouden.’

Lees ook: Prima bruikbaar eigenlijk – menstruatiebloed

En dat is niet de enige check. ‘Voorafgaand aan elke donatie wordt ook je Hb-waarde gemeten met een vingerprik,’ zegt Su. ‘Dit doen we om de gezondheid van onze donoren te beschermen. Zo verminderen we de kans op klachten na de donatie, zoals vermoeidheid. Is je Hb lager dan de grenswaarde, dan wordt je donatie uitgesteld. Maar in dat geval is een donor dus al wel naar de bloedbank gekomen, dat kan demotiverend werken en de vraag is of zij dan wel weer terugkomt. We willen nu kijken of we vooraf beter kunnen screenen door naar de menstruatie van onze donoren te informeren. We zijn zuinig op de gezondheid van onze donoren, want het helpen van patiënten moet een goede en motiverende ervaring zijn die niet ten koste gaat van hun eigen gezondheid.’

Medische keuring bij elke donatie

Wie nu denkt: ‘ik meld mij dus beter niet aan als bloeddonor, zo meteen krijg ik last van bloedarmoede’ kan gerust zijn. Su: ‘Als bloeddonor krijg je namelijk bij elke donatie een korte medische keuring, waarbij bloeddruk en Hb-waarde gemeten worden en met enige regelmaat ook ferritine.  Als een waarde te hoog of te laag is, krijg je een seintje, zodat je dit samen met je huisarts kunt laten onderzoeken én aanpakken.’

Lees ook: Is menstruatiebloed gewoon bloed?

Allerlei aandoeningen kunnen tot ijzertekort leiden. Al staat HMB bij vrouwen in Nederland met rode stip op nummer één van de oorzaken. Supplementen (ijzertabletten) kunnen helpen, maar zijn ook een vorm van symptoombestrijding als de onderliggende oorzaak niet wordt opgelost. HMB kan in sommige gevallen het gevolg zijn van een onderliggende medische aandoening. Dus het is slim om de oorzaak te achterhalen. Altijd moe zijn door je menstruatie is in elk geval niet normaal.

Meer weten over bloed (doneren) in het algemeen en het werk van Sanquin in het bijzonder? Lees verder op de website.

Foto’s: Shutterstock

Period! is een onafhankelijk, online magazine over menstruatiecultuur. De informatie op Period! vervangt geen medisch consult. Raadpleeg bij medische klachten altijd een arts. In redactionele artikelen kom je soms affiliatielinks tegen. Gesponsorde samenwerkingen vind je in de categorie Spotlight. Heb je vragen? Kijk dan even op onze contactpagina.